NADCHODZĄCE WYDARZENIA
Wydawnictwo OIKOS
Strona główna Jak powstawał Wydział Leśny SGGW (10/2019)
Artykuły - Jak powstawał Wydział Leśny SGGW (10/2019)
Las Polski - Jak powstawał Wydział Leśny SGGW (10/2019)

7 lutego 1919 r. został zatwierdzony statut Wydziału Leśnego SGGW. Mija wiek od początków istnienia tej bardzo zasłużonej dla polskiego leśnictwa i ochrony przyrody placówki naukowej i dydaktycznej.

Pokaż/ukryj skróconą treść


Zbiorowe zdjęcie uczestników Zjazdu Leśników Polskich na sesji terenowej (19 sierpnia 1907 r.) w lasach krzeszowickich (rewir myślachowicki). Dojazd i powrót odbyły się ze stacji Kraków Główny do Trzebini pociągiem pospiesznym
Fot. E. Pierzchalski, dzięki uprzejmości Jerzego Flisykowskiego

Wśród członków działającego od 1882 r. we Lwowie Galicyjskiego Towarzystwa Leśnego (GTL) panowało powszechne przekonanie, że nie jest to organizacja o charakterze regionalnym, w jednej tylko dzielnicy kraju pod zaborami, ale towarzystwo ogólnopolskie, zmuszone przez warunki polityczno-historyczne do działania na części obszaru kraju, myślące i funkcjonujące w kategoriach polskiej racji stanu. Dlatego w coraz silniejszym, powszechnym przekonaniu o zbliżającym się końcu niewoli i zaborów uznano za konieczne przygotowanie przy okazji obchodów jubileuszu 25-lecia GTL-u (w ramach XXII walnego zgromadzenia członków GTL-u), Ogólnego Zjazdu Leśników Polskich.

Pierwsze głosy
Pierwszy tego typu Zjazd odbył się 18–22 sierpnia 1907 r. w Krakowie, w salach magistratu. Chciano radzić o zadaniach i funkcjonowaniu leśnictwa w wolnym, niepodległym już kraju, mówić o wyzwaniach przyszłości, problemach, które trzeba będzie rozwiązywać, o trudnościach zjednoczenia trzech struktur leśnictwa (austriackiego, pruskiego i rosyjskiego) w jedną lepiej działającą całość, o potrzebie odbudowy zniszczonych lasów.

Galicyjskie (Polskie) Towarzystwo Leśne czuło się łącznikiem leśników ze wszystkich ziem polskich, rozdartych zaborami, podzielonych kordonami obcych wojsk. Wszystkie informacje o organizacji i planach przebiegu zjazdu ukazywały się w kolejnych zeszytach „Sylwana” z rocznika 1907 r., organu prasowego GTL. W Zjeździe wzięli udział wybitni leśnicy – naukowcy i praktycy oraz przedstawiciele właścicieli lasów z wszystkich zaborów, ziem etnicznie polskich. Wystarczy tylko przykładowo wymienić: Jerzy Dunin Borkowski, Zygmunt Demianowski, Cyryl Kochanowski, Jan Miklaszewski, Józef Rivoli, Wacław Rogiński, Filip Skoraczewski, Stanisław Sokołowski, Józef Stankiewicz, Kazimierz Szeptycki, Ignacy Szczerbowski (w kolejności alfabetycznej).

W głównym, pierwszym referacie programowym, wygłoszonym przez prof. Stanisława Sokołowskiego, wówczas dyrektora Wyższej Szkoły Lasowej we Lwowie, znalazły się m.in. propozycje o potrzebie powołania Towarzystw Leśnych w Królestwie i Poznańskiem, uznaniu „Sylwana” wychodzącego we Lwowie jako jedynego organu, jedynego czasopisma fachowego oraz utworzeniu polskiej uczelni (akademii) leśnej.

Propozycję utworzenia leśnej uczelni szczegółowo uzasadnił w oddzielnym wystąpieniu Józef Stankiewicz z Warszawy, w referacie pt. „O konieczności założenia w Królestwie Polskim Wyższej Szkoły Leśnej Polskiej”. Głosy w tej sprawie ukazywały się w ówczesnej prasie już wcześniej. Uważano, że najlepiej, gdyby szkołę zlokalizowano w Warszawie, gdyż były tu już znaczące tradycje i osiągnięcia w kształceniu do zawodu leśnika. Za początki dobrze zorganizowanego szkolnictwa leśnego uznano: Szczególną Szkołę Leśnictwa (1816–32), Instytut Agronomiczny w Marymoncie, przekształcony w 1840 r. w Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa, a po przeniesieniu go do Puław (w ramach represji za patriotyczne postawy uczącej się młodzieży) i przekształceniu, działającego jako Instytut Politechniczny i Rolniczo-Leśny, a w okresie 1869–1914 jako Instytut Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa, z nielicznym już udziałem studentów polskiego pochodzenia. Instytut ten został w 1914 r., na początku I wojny światowej, na rozkaz władz carskich ewakuowany do Charkowa.

Wyższe Kursy Leśne
Rosyjskie władze administracyjne nie wyrażały zgody na utworzenie wyższej uczelni leśnej w Kongresówce (oficjalnie nazywanej z pozycji Petersburga Priwislennym Krajem). Wielokrotnie występowano o zgodę w tej sprawie. Dopiero po dziewięciu latach starań, po pewnym rozluźnieniu rygorów imperialnej polityki wobec Polski, z powodu trwania I wojny światowej, uzyskano zgodę na otwarcie Wyższych Kursów Leśnych od września 1916 r., dzięki staraniom Władysława Grabińskiego oraz Wydziału Przyrodniczego Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie i Rady Naukowej Wyższej Szkoły Ogrodniczej.

Statut kursów był dość ogólnie sformułowany, co nie przeszkodziło, że pod ich pozorem zaplanowano i później prowadzono systematyczne wykłady na poziomie akademickim. Organizatorzy tej formy kształcenia leśników utrzymywali kontakty z Wydziałem Leśnym Centralnego Towarzystwa Rolnego, który dla merytorycznego wpływu na rozwój kursów delegował w lipcu 1917 r. dwóch leśników: Teodora Doruchowskiego i Józefa Miłobędzkiego. Opracowano program kształcenia na cały okres trzyletnich studiów.

Zajęcia dydaktyczne odbywały się w Muzeum Przemysłu i Rolnictwa (obecnie budynek Centralnej Biblioteki Rolniczej przy ul. Krakowskie Przedmieście 66) oraz w ówczesnej Szkole Mechaniczno-Technicznej ufundowanej przez finansistów Hipolita Wawelberga i Stanisława Rotwanda przy ul. Mokotowskiej 4/6. Zajęcia prowadzili m.in.: Stefan Biedrzycki, Władysław Jedliński, Edmund Malinowski, Franciszek Staff, Józef Trzebiński – przyszli profesorowie SGGW oraz: Ryszard Błędowski, Józef Czaplicki, Adam Czartkowski, Jan Kloska, Władysław Michalski, Leon Makarewicz, Sławomir Miklaszewski, Józef Rosiński, Władysław Smosarski.

W roku 1916/17 zapisanych było 32 słuchaczy rzeczywistych i 20 wolnych, a w roku 1917/18 27 rzeczywistych i 30 wolnych na I roku oraz 31 rzeczywistych i 12 wolnych na II roku. Dyrektorem Wyższych Kursów Leśnych od sierpnia 1918 r. został Ryszard Biehler (1878–1945), wcześniej docent leśnictwa na Politechnice Ryskiej i nadleśniczy Państwowego Nadleśnictwa Naukowo-Doświadczalnego Grikken (Kurlandia, Łotwa).

Uroczyste otwarcie
Omawiany tu okres historyczny to czas dużych i szybko następujących zmian politycznych i społecznych, w tym odzyskania niepodległości. We wrześniu 1918 r. upaństwowiono Wyższą Szkołę Rolniczą w Warszawie, składającą się z Wydziału Rolnego i Wydziału Leśnego i nadano nową nazwę – Królewsko-Polskiej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Uroczyste otwarcie roku szkolnego odbyło się 12 października 1918 r., a 15 października rozpoczęły się wykłady.

Z chwilą odzyskania niepodległości przez państwo polskie uczelnia otrzymała nazwę Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, a jej statut został zatwierdzony 7 lutego 1919 roku. W tej sytuacji Rada Naukowa Wyższych Kursów Leśnych podjęła decyzję o ich stopniowej likwidacji. W roku 1919/20 uruchomiono tylko III rok studiów, całkowicie likwidując je w 1920 roku. Studenci, którzy zdali egzamin przejściowy, zostali przyjęci na II rok Wydziału Leśnego SGGW.

Sprawą oczywistą było, że Ryszard Biehler jako główny organizator Wydziału Leśnego SGGW, a wcześniej dyrektor Wyższych Kursów Leśnych, został pierwszym dziekanem tej placówki wyższego szkolnictwa leśnego. Dekretem Naczelnika Państwa z 13 marca 1919 r. został on mianowany profesorem zwyczajnym leśnictwa SGGW.

W ciągu krótkiego okresu działalności Wyższych Kursów Leśnych zdołano pozyskać i utworzyć liczne grono wykładowców, co dało podstawy, zalążek do powołania Wydziału Leśnego SGGW i utrwalono również w społeczeństwie zrozumienie potrzeby istnienia wyższej uczelni leśnej. Jednym z wybitniejszych słuchaczy Wyższych Kursów Leśnych (a później absolwentów SGGW) był inż. Jan Hausbrandt, późniejszy dyrektor Zakładu (Instytutu) Badawczego Lasów Państwowych (rozstrzelany w Katyniu w kwietniu 1940 r.).

Trudności lokalowe i brak wyposażenia
Pierwsze lata po odzyskaniu niepodległości obfitowały w wyjątkowo niesprzyjające warunki dla państwowotwórczej pracy. Te trudności najrozmaitszego rodzaju nie mogły nie wywierać wpływu także na organizację i rozwój Wydziału Leśnego SGGW.

Dużym problemem był brak siedziby do prowadzenia wykładów i ćwiczeń. Niektórzy pracownicy mieli zajęcia w budynku miejskim przy ul. Miodowej 23, inni w osadzie pałacowej w Skierniewicach. W 1922 r. uzyskano oficynę pofabryczną w domu przy ul. Hożej 74, a po zlikwidowaniu w 1924 r. Średniej Szkoły Leśnej część zajęć odbywała się również przy pl. Trzech Krzyży nr 8. Dopiero w 1929 r. przeniesiono część zakładów Wydziału Leśnego do nowo powstałych budynków SGGW przy ul. Rakowieckiej, chociaż większa część Wydziału Leśnego pozostawała nadal przy ul. Miodowej.

Własne pomieszczenia uzyskano dopiero krótko przed II wojną światową, w nowym budynku zbudowanym przy ul. Rakowieckiej, dzięki staraniom rektora Jana Miklaszewskiego. Wówczas uczelnia składała się z trzech wydziałów: rolnego, leśnego i ogrodniczego. Do trudności lokalowych należy doliczyć zupełny brak: pomocniczych pracowników, aparatury i pomocy naukowych, czasopism i księgozbiorów, niestabilność struktur administracyjnych, głęboki kryzys gospodarczy i szalejącą inflację, początkowo brak pomocy stypendialnej i socjalnej dla studentów (domy akademickie i stołówki). Tę sytuację szczegółowo opisuje Edward Więcko w tekście „Wydział Leśny SGGW w okresie międzywojennym 1918–39” (1993) oraz Władysław Jedliński w artykule „Rozwój Wydziału Leśnego Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego od czasu jego powstania w Warszawie („Las Polski” 1930).

Wiek istnienia
Trudno przyjąć jednoznaczną datę powstania Wydziału Leśnego w Warszawie, gdyż zależy to od tego, jaki fakt przyjmuje się za początki działalności. Wydział Leśny istniał bowiem już w 1918 r. (krótko) w Wyższej Szkole Rolniczej, później w Królewsko-Polskiej Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Zalążki kształcenia upatruje się w utworzonych w 1916 r. Wyższych Kursach Leśnych w Warszawie, chociaż pomysł i zalecenia utworzenia uczelni leśnej w ówczesnym Królestwie Kongresowym przedstawiono już w 1907 r. w Krakowie podczas Zjazdu Leśników Polskich.

Jednak Wydział Leśny w SGGW formalnie funkcjonuje od 7 lutego 1919 r., kiedy został zatwierdzony statut tej uczelni. Mija właśnie cały wiek od początków istnienia tej bardzo zasłużonej dla polskiego leśnictwa i ochrony przyrody placówki naukowej i dydaktycznej.

prof. Andrzej Grzywacz

data modyfikacji: 2019-10-15 13:48:32
Las Polski - aktualny numer
Polecamy